زهره قربانی مادوانی

برنامه درسی نیم سال اول تحصیلی 1405-1406

معرفی مختصر:

دکتر زهره قربانی مادوانی، دانشیار گروه آموزشی ادبیات عربِ دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی دانشگاه علامه طباطبائی، از پژوهشگران فعال حوزه زبان و ادبیات عربی است که فعالیت‌های علمی ایشان در پیوند میان مطالعات زبانی، تحلیل‌های ادبی و رویکردهای نوین نقد شکل گرفته است. کارنامه پژوهشی ایشان، بر اساس اطلاعات ثبت‌شده در سامانه پژوهشی دانشگاه علامه طباطبائی، شامل ۶۰ مقاله علمی است و گستره این آثار نشان می‌دهد که پژوهش‌های وی در چند محور اصلی، از جمله زبان‌شناسی شناختی، معناشناسی، تحلیل گفتمان، نشانه‌شناسی، نقد ادبی معاصر و مطالعات تطبیقی فارسی و عربی، دنبال شده است.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های پژوهش‌های دکتر قربانی مادوانی، بهره‌گیری از نظریه‌ها و رویکردهای جدید زبان‌شناسی در تحلیل زبان و متن است. پژوهش‌هایی درباره بسط معنایی رویداد «ضرب» بر پایه نظریه مقولات شعاعی و دستور حالت، مفهوم‌سازی افعال در پایان آیات، نقش نظریه شکل و زمینه در تحلیل ترتیب نام‌های الهی و بررسی معنای «لعلّ» در چارچوب نظریه لنگاکر، نشان‌دهنده توجه جدی ایشان به زبان‌شناسی شناختی و ظرفیت آن برای تحلیل داده‌های زبان عربی است. مطالعاتی درباره استعاره‌های مفهومی، نسبیت زبانی، فضاهای ذهنی و نقش زبان در شکل‌گیری و انتقال مفاهیم نیز این جهت‌گیری را تکمیل می‌کند.

معناشناسی و تحلیل سازوکارهای تولید معنا، محور برجسته دیگری در فعالیت‌های پژوهشی ایشان است. در این حوزه، موضوعاتی چون تحلیل معنایی شخصیت‌های ادبی، دلالت نمادها، معانی واژگان، معادل‌یابی مفاهیم و تحلیل نشانه‌ای ساختارهای زبانی مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش‌های ایشان درباره مفاهیم رنگ در فارسی و عربی، مفاهیم نام اندام دست، زبان فیزیولوژیک، واژگان سوگند و مفاهیم هم‌نشین و متقابل در قرآن، نشان می‌دهد که معنا در آثار وی نه صرفاً در سطح واژه، بلکه در ارتباط با بافت، فرهنگ، شناخت و ساختارهای گفتمانی بررسی می‌شود.

حوزه مهم دیگر در کارنامه دکتر قربانی مادوانی، تحلیل و نقد متون ادبی عربی با استفاده از نظریه‌های معاصر است. نشانه‌شناسی فرهنگی یوری لوتمان، نظریه زمان روایت ژرار ژنت، نظریه هنجارگریزی لیچ، نظریه فضاهای ذهنی و رویکردهای پست‌مدرنیستی از جمله چارچوب‌هایی هستند که در پژوهش‌های ایشان برای مطالعه شعر، داستان و رمان عربی به کار گرفته شده‌اند. تحلیل آثار نویسندگانی چون جبران خلیل جبران، طیب صالح، غاده السمان، هدیه برکات، معین بسیسو، خلیل حاوی و دیگر نویسندگان و شاعران معاصر عرب، بخش مهمی از این مسیر پژوهشی را تشکیل می‌دهد.

تحلیل گفتمان و به‌ویژه تحلیل گفتمان انتقادی نیز از دیگر زمینه‌های مورد توجه ایشان است. پژوهش‌هایی درباره اشعار ابونواس، ابوتمام و بحتری و نیز بررسی تحولات شعر عربی از شعر کلاسیک تا شعر آزاد، با بهره‌گیری از رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف، نشان‌دهنده توجه به نسبت زبان با قدرت، فرهنگ، ایدئولوژی و تحولات اجتماعی است. همچنین مطالعات تطبیقی درباره شعر و ادبیات فارسی و عربی، از جمله مقایسه استعاره‌های مفهومی در آثار فروغ فرخزاد و غاده السمان و بررسی ویژگی‌های شعری شاملو و نزار قبانی، بیانگر حضور پررنگ رویکرد تطبیقی در آثار ایشان است.

در مجموع، هویت پژوهشی دکتر زهره قربانی مادوانی را می‌توان در نقطه تلاقی زبان‌شناسی و معناشناسی، نقد و تحلیل ادبی معاصر، مطالعات شناختی و نشانه‌شناختی و ادبیات تطبیقی فارسی و عربی ترسیم کرد. ویژگی برجسته کارنامه علمی ایشان، به‌کارگیری ابزارهای نظری جدید برای خوانش متون و پدیده‌های زبان عربی است؛ رویکردی که از تحلیل ساختار و معنای زبان تا مطالعه متن ادبی، قرآن، ترجمه، فرهنگ و گفتمان امتداد یافته و تصویری چندرشته‌ای و منسجم از مسیر پژوهشی ایشان ارائه می‌دهد.